سرطان تخمدان از جدیترین بیماریهای زنان است که معمولاً در مراحل پیشرفته شناسایی میشود و همین موضوع شانس بقای طولانیمدت را کاهش میدهد. در مراحل اولیه، علائم سرطان تخمدان معمولاً واضح نیستند، اما توجه به نشانههایی مانند نفخ مداوم، درد لگن، تغییر در عادات دفعی و کاهش وزن بدون دلیل میتواند به تشخیص زودهنگام و افزایش اثربخشی درمان کمک کند.
تشخیص به موقع با آزمایش خون، سونوگرافی لگن و تصویربرداریهای لازم اهمیت زیادی دارد و روشهای درمانی شامل جراحی، شیمیدرمانی و در برخی موارد درمان هدفمند یا ایمونوتراپی است. برای پیگیری دقیق و دریافت مشاوره پزشکی فوری، مراجعه به درمانگاه شبانهروزی سعادت میتواند گام مؤثری در تشخیص و درمان به موقع باشد.
درباره بایدها و نبایدهای قبل از بارداری بخوانید.
آشنایی با سرطان تخمدان
سرطان تخمدان زمانی رخ میدهد که سلولهای غیرطبیعی در تخمدانها به طور غیرقابل کنترل رشد کنند. تخمدانها دو اندام کوچک هستند که در دو طرف رحم قرار دارند و مسئول تولید تخمک و هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون هستند.
این سرطان میتواند در بخشهای مختلف تخمدان ایجاد شود و انواع مختلفی دارد:
سرطان تخمدان اپیتلیال: شایعترین نوع سرطان تخمدان است که از لایهی خارجی تخمدان آغاز میشود.
تومورهای سلول زاینده: این تومورها از سلولهای تولیدکننده تخمک منشأ میگیرند و بیشتر در زنان جوان مشاهده میشوند.
تومورهای استرومایی: این نوع تومورها از سلولهای بافت همبند تخمدان منشا میگیرند؛ سلولهایی که تخمدانها را در کنار هم نگه میدارند و هورمون تولید میکنند.
شایع ترین علائم سرطان تخمدان
سرطان تخمدان میتواند علائم متنوعی ایجاد کند که گاهی در مراحل اولیه ظاهر میشوند و گاهی با پیشرفت بیماری شدت مییابند. شایعترین این علائم شامل موارد زیر است:
۱. نفخ مداوم
نفخ کوتاهمدت در دوران قاعدگی یا بعد از خوردن برخی غذاها طبیعی است، اما نفخی که از بین نمیرود میتواند یکی از علائم مهم سرطان تخمدان باشد. حدود ۷۲٪ از مبتلایان، تجربه نفخ پایدار و شدید را گزارش کردهاند. این نفخ ممکن است حس شود گویی باردار هستید، لباسها تنگ میشوند و حتی بستن دکمه یا زیپ شلوار دشوار میشود. علت این نفخ گاهی تجمع مایعات در شکم است که میتواند سلولهای سرطانی را به دیگر نقاط بدن منتقل کند.
۲. درد در ناحیه شکم یا لگن
حدود ۳۹٪ از زنان مبتلا درد شکم یا لگن را تجربه میکنند. این درد میتواند به صورت فشار شدید، مشابه دردهای قاعدگی یا ناراحتی داخلی باشد. تومورهای بزرگ ممکن است به اندامهای مجاور مانند مثانه، روده و ستون فقرات فشار وارد کنند و منبع درد شوند.
۳. تغییرات در عادات رودهای و ادراری
سرطان تخمدان ممکن است باعث یبوست، اسهال، تکرر ادرار یا احساس فوریت کاذب در دفع ادرار شود. برخی بیماران همچنین سوزش هنگام ادرار یا احساس پری مثانه بعد از دفع را گزارش کردهاند.
۴. کمردرد
کمردرد شایع است، اما اگر بدون علت واضح یا درمانهای معمول ادامه یابد، ممکن است نشانهای از سرطان یا سایر بیماریهای جدی باشد.
۵. تغییر در الگوی غذا خوردن و کاهش وزن
برخی افراد مبتلا پس از خوردن مقدار کمی غذا احساس سیری میکنند یا دچار سوءهاضمه، تهوع یا استفراغ میشوند. این تغییرات میتوانند منجر به کاهش وزن ناخواسته شوند و گاهی با مشکلات گوارشی دیگر اشتباه گرفته میشوند.
۶. تغییرات در چرخه قاعدگی
سرطان تخمدان میتواند باعث پریودی نامنظم، خونریزی شدیدتر از حد معمول، از دست دادن یک دوره یا لکهبینی بین دورهها شود. در زنان یائسه، هر خونریزی واژینال باید فوراً بررسی شود، زیرا میتواند نشانهای از سرطان باشد.
۷. درد در هنگام رابطه جنسی
احساس درد هنگام رابطه جنسی میتواند یکی دیگر از علائم کمتر شناختهشده باشد. این درد ممکن است ناشی از خشکی واژن، اندومتریوز، واژینیسموس یا التهاب نیز باشد، اما بررسی آن توسط متخصص میتواند علت دقیق را مشخص کند.
علل ایجاد سرطان تخمدان
اگرچه علت دقیق سرطان تخمدان هنوز به طور کامل مشخص نیست، پزشکان عوامل و شرایطی را شناسایی کردهاند که میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. به طور کلی، سرطان زمانی رخ میدهد که DNA سلولها دچار جهش شود. این جهشها باعث میشوند سلولها به سرعت رشد کنند و تومورهایی از سلولهای غیرطبیعی شکل بگیرد.
برخلاف سلولهای سالم که پس از مدت زمان مشخص میمیرند، سلولهای سرطانی همچنان به تقسیم و رشد ادامه میدهند. این سلولها میتوانند به بافتهای اطراف حمله کنند و حتی به سایر بخشهای بدن منتقل شوند؛ فرآیندی که در پزشکی به آن متاستاز گفته میشود.
انواع سرطان تخمدان
نوع سرطان تخمدان بر اساس نوع سلول درگیر و محل ایجاد تومور تعیین میشود. مهمترین انواع این بیماری عبارتند از:
تومورهای اپیتلیال: این نوع از لایه نازک بافت خارجی تخمدان منشأ میگیرد و شایعترین نوع سرطان تخمدان است؛ حدود ۹۰٪ موارد را تشکیل میدهد.
تومورهای استروما: این تومورها از بافت تخمدان که سلولهای تولیدکننده هورمون در آن قرار دارند، ایجاد میشوند. این نوع نسبت به دیگر تومورها اغلب در مراحل اولیه تشخیص داده میشود و حدود ۷٪ از تومورهای تخمدان را شامل میشوند.
تومورهای سلولهای جنینی: نوعی سرطان نادر که عمدتاً در زنان جوانتر مشاهده میشود و رشد سریعی دارد.
آنچه درباره تنبلی تخمدان باید بدانید.
پیشگیری از سرطان تخمدان
هیچ روش قطعی برای جلوگیری از سرطان تخمدان وجود ندارد، اما برخی اقدامات میتوانند خطر ابتلا را کاهش دهند:
مصرف قرصهای ضدبارداری: مصرف این داروها میتواند در برخی زنان خطر ابتلا به سرطان تخمدان را کاهش دهد. با این حال، پیش از استفاده، حتماً با پزشک مشورت کنید، زیرا این داروها ممکن است عوارض و خطراتی نیز داشته باشند.
مشاوره درباره عوامل خطر فردی: اگر سابقه خانوادگی سرطان پستان یا تخمدان دارید، این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید. پزشک میتواند ارزیابی کند که آیا شما در معرض خطر بالاتر هستید یا خیر. در برخی موارد، ارجاع به مشاور ژنتیک توصیه میشود تا بررسی شود آیا جهش ژنی خاصی در شما وجود دارد یا خیر. در شرایطی که خطر بالای ابتلا تأیید شود، پزشک ممکن است گزینههایی مانند جراحی پیشگیرانه برای برداشتن تخمدانها را پیشنهاد دهد.
رعایت این نکات و پیگیری منظم پزشکی میتواند به کاهش ریسک ابتلا به سرطان تخمدان کمک کند.
آیا میتوان از سرطان تخمدان جلوگیری کرد؟
هیچ روش قطعی برای پیشگیری از سرطان تخمدان وجود ندارد، اما میتوان با حفظ وزن سالم و سبک زندگی مناسب، خطر ابتلا را کاهش داد. فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی متعادل و محدود کردن مصرف الکل از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به کاهش ریسک کمک کنند.
در حال حاضر هیچ آزمایش غربالگری قطعی برای تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان وجود ندارد و بسیاری از زنان تا زمانی که علائم بیماری ظاهر نشوند، متوجه ابتلا نمیشوند.
آگاهی از سابقه خانوادگی این بیماری میتواند نقش مهمی در پیشگیری و مدیریت خطر داشته باشد. اگر سرطان تخمدان یا پستان در خانواده شما وجود دارد، حتماً این موضوع را با پزشک در میان بگذارید. در صورت وجود جهش ژنتیکی مانند BRCA، پزشک ممکن است جراحی پیشگیرانه برای برداشتن تخمدانها و لولههای فالوپ را توصیه کند تا از بروز سرطان جلوگیری شود.
سخن پایانی
آگاهسازی زنان درباره سرطانهای شایع مانند سرطان تخمدان و سرطان سینه نقش مهمی در افزایش امید به زندگی و بهبود نتایج درمان دارد. شناخت علائم و نشانههای این بیماریها، امکان تشخیص زودهنگام را فراهم میکند و شانس موفقیت درمان را افزایش میدهد. در این مقاله، به طور ویژه به علائم سرطان تخمدان پرداختهایم.
در صورتی که علائم سرطان تخمدان را تجربه میکنید یا به این بیماری مشکوک هستید، میتوانید برای پیگیری و انجام آزمایشهای پزشکی دقیق به درمانگاه شبانهروزی دکتر سعادت مراجعه کنید. این مرکز خدمات تشخیصی و مراقبتی را به صورت شبانهروزی ارائه میدهد و امکان دریافت مراقبت سریع و مطمئن را فراهم میکند.
