بیماریهای دستگاه گوارش، گروهی از اختلالات هستند که بخشهایی مانند مری، معده، رودهها، پانکراس، کیسه صفرا و کبد را درگیر میکنند. این بیماریها طیف گستردهای دارند؛ از یبوست، بواسیر و شقاق گرفته تا سنگ کیسه صفرا، رفلاکس معده، سندرم روده تحریکپذیر، پولیپ روده بزرگ، کولیت و حتی سرطانهای گوارشی. در درمانگاه دکتر سعادت خدمات تشخیصی و درمانی تخصصی برای انواع بیماریهای گوارشی ارائه میشود تا بیماران بتوانند با بررسی دقیق و درمان اصولی، سلامت دستگاه گوارش خود را بازیابند.
مشکلات هضم و گوارش چیست؟
دستگاه گوارش یکی از مهمترین قسمت های پیچیده و گسترده بدن انسان است که گستره آن از دهان تا راست روده میباشد. سیستم دستگاه هضم به بدن کمک می کند تا مواد مغذی و ضروری را جذب کرده و مواد اضافی و مضرر را از بدن دفع کند.
به عنوان مثال اکثر بیماری های دستگاه گوارش نیز در دو گروه حاد و مزمن قرار می گیرند. مشکلات اندکی که بدون درمان رها می شوند می توانند به مرحله ی مزمن و جدی برسند.
دستگاه گوارش عملکرد پیچیدهای دارد و به همین دلیل، بسیاری از افراد قادر به تشخیص دقیق بیماری های دستگاه گوارش نیستند و آنها را با مشکلات دیگر اشتباه میگیرند. برای تشخیص درست و به موقع، ضروری است که حتماً به یک پزشک متخصص مراجعه کنید و از مصرف خودسرانه داروها بدون مشاوره پزشکی بهطور کامل خودداری کنید.
انواع بیماری های گوارشی
سیستم دستگاه گوارش گسترده و پیچیده است و هر یک از بخشهای آن ممکن است درگیر اختلالات خاصی شود. بیماریهای گوارشی بسته به ناحیه درگیر، تنوع زیادی دارند. از جمله مهمترین بیماریهای دستگاه گوارش میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- یبوست مزمن
- بواسیر یا هموروئید
- شقاق یا فیشر
- سنگ کیسه صفرا
یبوست مزمن
یبوست یکی از بیماری های شایع سیستم گوارشی است. این نوع بیماری مشکلاتی در دفع مدفوع بوجود می آورد. این یبوست مزمن اغلب در مواقعی اتفاق می افتد که روده بزرگ نتواند مدفوع را از راه لوله های دستگاه هضم عبور دهد. هنگام ابتلا به این بیماری امکان دارد درد شکم ، نفخ و خروج گاز کمتر، همراه با درد داشته باشید.
رژیم غذایی پرفیبر، آب و ورزش، از یبوست میتوانند جلوگیری کنند. در موارد پیشرفته تر، دارو ها نیز می توانند اثر ویژه ای در کاهش علایم بیماری و وضعیت بهبودی بدن شما داشته باشند. علائم یبوست مزمن عبارتند از :
- مدفوع کردن کمتر از سه بار در هفته
- مدفوع سفت یا خشک و توده ای باشد
- دفع مدفوع به سختی و همراه با زور زدن باشد
- درد داشتن هنگام خارج شدن مدفوع
- احساس کنید دفع مدفوع کامل انجام نشده است
- احساس مسدود شدن رکتوم (راست روده)
- استفاده از دست برای مشکل دفع مدفوع
با در نظر گرفتن موارد ذکر شده اگر بیش از سه ماه چند مورد از علایم بالا را داشتید مشکوک به یبوست مزمن هستید.
تشخیص یبوست مزمن
پزشک متخصص بعد از معاینه بدنی و بررسی علامت ها و شرح حال شما، انجام یک یا چند مورد از آزمایش های زیر را توصیه میکند تا به درک دقیق علت بیماری برسد.
- آزمایش خون برای تشخیص بیماری های زمینه ای
- آزمایش مدفوع برای تشخیص بودن عفونت یا التهاب در بدن
- آزمایش ادرار برای تشخیص امراضی مثل دیابت
- انجام کولونوسکوپی برای بررسی مشکلات ساختاری روده
- انجام مانومتری آنورکتال برای بررسی فشار داخل مقعد و رکتوم (راست روده)
- انجام تست دفع بالون (پزشک متخصص با وارد کردن یک بالون در رکتوم، نحوه عملکرد دستگاه گوارشی را در زمان دفع مدفوع مورد سنجش قرار میدهد)
- انجام تصویربرداری بوسیله ی اشعه ایکس
پزشک متخصص با ارزیابی آزمایش های صورت گرفته میتواند بیماری را به طوردقیق تشخیص دهد. یبوست مزمن دلایل مختلفی دارد که طبیب شما از روشهای گوناگونی برای تشخیص دلایل آن استفاده میکند.
در صورت داشتن یبوست مزمن با هر یک از شرایط زیر در نزدیکترین زمان به یزشک خود مراجعه کنید.
- کم شدن وزن بدون علت
- درد معده به صورتی که قطع نشود
- دیدن خون در مدفوع یا دفع سیاه
- طول کشیدن علایم بیشتر از سه هفته
- در مواردی که در شکل و رنگ مدفوع تغییراتی دیده شود
- خونریزی از رکتوم یا مشاهده خون روی دستمال توالت
همورویید یا بواسیر
بیماری بواسیر یا هموروئید سیاهرگ هایی میباشند که در اثر کشش، فشارعصبی و دلایل گوناگون دیگردر ناحیه مقعد و داخل کانال رکتوم (بخش انتهایی دستگاه گوارش) پدیدار میشود. اگر این سیاهرگ ها درون رکتوم ایجاد شوند هموروئید داخلی و اگر در بیرون از رکتوم بوجود آیند هموروئید خارجی می باشد. علائم اصلی این عارضه عبارتند از:
- دررکتوم و لبه های بیرونی آن احساس خارش ایجاد شود
- در درون و بیرون از مقعد التهاب و برآمدگی در رگها ایجاد شود
- لایه سطحی مقعد همراه با حساسیت و درد باشد
روش تشخیص بواسیر
معاینه فیزیکی مقعد توسط پزشک متخصص برای تشخیص هموروئید صورت گرفته و برای تایید بیماری معاینه دیگری صورت گرفته به این صورت که یک تست دیجیتال (انگشتی) ازرکتوم انجام میشود. در مدت معاینه پزشک یک انگشت پوشانده شده با دستکش و مایع چربکننده را به درون رکتوم بیمار وارد کرده و اگر تشخیص دهد توده ای غیرمعمول وجود دارد، برای تشخیص دقیق تر یک آزمایش به نام سیگموئیدوسکوپی صورت میگیرد.
آزمایش سیگموئیدوسکوپی یک دوربین کوچک برای تشخیص بواسیر داخلی میباشد. این دوربین که نوعی فیبر نوری کوچک به نام سیگموئیدوسکوپ است، درون یک لوله باریک قرار گرفته و سپس پزشک آن را درون رکتوم میگذارد. پزشک به کمک این آزمایش به صورت شفاف درون رکتوم را مشاهده میکند تا بتواند هموروئید را به صورت دقیق تشخیص دهد.
برای درمان بواسیر چه زمانی به دکتر مراجعه کنیم؟
اگر دچار بواسیر داخلی یا بواسیر خارجی هستید وعلامت هایی مانند سوزش در ناحیه مقعد، احساس درد یا ناراحتی در مقعد، تورم در اطراف مقعد وعلایمی دیگری دارید و همچنین در صورت داشتن علائمی مانند احساس توده در مقعد، خونریزی، سوزش و خارش داخلی مقعد در اثر یبوست یا نشستن زیاد، فرد در ریسک ابتلا به بواسیر بوده و باید برای تشخیص دقیق به پزشک متخصص مراجعه نماید.
شقاق یا فیشر
شقاق همان زخم شدن مقعد است که به علت یبوست مزمن یا عبور مدفوع سفت بوجود می آید. این عارضه یکی از رایج ترین بیماری های دستگاه گوارش میباشد به این دلیل که تمام افراد در مرحله ای از زندگی به یبوست دچار شده اند. در بیشتر مواقع این زخم خود به خود بهبود پیدا میکند و نگرانی خاصی وجود ندارد. در موارد حاد، علائم شقاق شامل موارد زیر میباشد:
- سوزش و خارش پیوسته به خصوص بعد از خروج مدفوع
- بوجود آمدن خونریزی در صورت تحریک زخم
- درد در زمان دفع مدفوع
- احساس درد بعد از مدفوع کردن که چند ساعت ادامه داشته باشد
- مشاهده خون (قرمز روشن) روی مدفوع یا دستمال توالت بعد از دفع
- ترک های قابل مشاهده در ناحیه سطحی دور مقعد
- مشاهده توده کوچک یا زایده پوستی در اطراف ناحیه شقاق مقعد
- خارش و سوزش در ناحیه مقعد
- مشاهده هر گونه پارگی یا بریدگی دراطراف ناحیه مقعد
- دچار مشکل شدن در نشستن طولانی مدت
تشخیص شقاق یا فیشر مقعدی
پزشک برای تشخیص این بیماری علامت ها و شرح حال شما را مورد بررسی قرار داده و باید در مورد عادات اجابت مزاج خود اطلاعات کاملی را دراختیار پزشک قرار دهید. در بیشتر موارد با یک معاینه ساده پزشک فیشرمقعد را تشخیص میدهد. بعضی مواقع امکان دارد پزشک افزون بر معاینه بصری برای تشخیص دقیق از معاینه رکتوم کمک بگیرد.
پزشک همچنین برای تشخیص علت ایجاد شقاق مقعدی آزمایشهایی تجویز میکند تا علل بیماری تشخیص داده شود. برای بررسی سیستم گوارش پزشک از مواردی مانند آندوسکوپی، سیگمونیدوسکوپی یا کولونوسکوپی برای تشخیص بهتر و دقیق تر استفاده میکند.
به طورمعمول درمانهای خانگی به بهتر شدن شقاق کمک میکنند. ولی اگر علائمی مانند درد شدید و خونریزی یا علایم دیگر بیشتر از دو هفته ادامه پیدا کرد باید حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید و به تشخیص پزشک مصرف دارو یا جراحی صورت میگیرد.
سنگ کیسه صفرا
زمانی که در خون کلسترول و بیلی روبین بالا رود، در ناحیه پایینی کیسه صفرا این مواد رسوب میکند و در طولانی مدت تبدیل به سنگ کیسه صفرا میشود که اندازه آن میتواند از یک دانه شن تا حد یک تخم مرغ بزرگ شود.
تعداد و اندازه سنگ های بوجود آمده در بیماران متغییر هستند. در سنگ های کوچک کیسه صفرا احتمال حرکت و دفع آن ها وجود دارد، اما در سنگ های بزرگ کیسه صفرا به دلیل اینکه جا به جا نمیشوند و ثابت هستند احتمال جراحی و یا برداشتن کیسه صفرا وجود دارد.
احساس درد مداوم در سمت راست قسمت بالای شکم زیر قفسه سینه، تغییر رنگ پوست و چشم ها و زرد شدن آن ها و افزایش دمای بدن از جمله علائم ابتلا به سنگ کیسه صفرا است. افراد دارای اضافه وزن، خانم های دارای تجربه زایمان و افراد دارای سن بیش از ۴۰ سال بیشتر از سایرین در معرض تشکیل این سنگ هستند. علایم سنگ کیسه صفرا شامل موارد زیر می باشد:
- طولانی شدن و درد بالای شکم که به مدت چند ساعت ادامه داشته باشد و افزایش یابد
- احساس کردن درد در ناحیه پشت و بین شانه ها
- درد داشتن در قسمت شانه راست
- احساس دل بهم خوردگی و حالت تهوع
- استفراغ کردن
- تب و لرز داشتن
- زرد شدن پوست یا چشمها
- داشتن نفخ و تورم
پزشک متخصص برای تشخیص صحیح بیماری، از سونوگرافی شکمی استفاده میکند که سنگها، انسداد و ضخامت دیواره کیسه صفرا را میتواند با این روش مورد ارزیابی قرار دهد. در شرایط پیشرفته تر، از ام آر آی یا سیتیاسکن استفاده میشود. از طریق آزمایش خون و تصویربرداری، پزشک سنگ کیسه صفرا را تشخیص میدهد.
چه زمانی برای درمان سنگ کیسه صفرا باید به پزشک مراجعه کرد؟
سنگهای کیسه صفرا از بیماریهای شایع به شمار میروند و بسیاری از افراد بدون آنکه اطلاعی داشته باشند، آنها را در بدن خود حمل میکنند؛ زیرا در بیشتر موارد خاموش بوده و هیچ نشانهای ندارند. به این نوع، سنگ کیسه صفرای خاموش گفته میشود.
تا زمانی که سنگها ثابت بمانند و حرکتی نکنند، معمولاً علامتی ایجاد نمیکنند؛ اما در صورت بزرگ شدن یا حرکت، میتوانند باعث بروز علائمی مانند درد و ناراحتی شوند. زمانی که این سنگها یا سنگریزهها وارد مجاری صفراوی شوند، احتمال ایجاد آسیبهای جدی وجود دارد.
بدن در چنین شرایطی با علائمی مانند درد شدید در قسمت راست شکم، تب، زردی پوست و چشمها به شما هشدار میدهد. در صورت مشاهده این نشانهها، مراجعه سریع به پزشک متخصص گوارش یا داخلی برای بررسی و درمان ضروری است.
نتیجهگیری
بیماریهای دستگاه گوارش میتوانند مشکلات متعددی برای بدن ایجاد کنند و در بسیاری از موارد، عملکرد کلیهها را نیز تحت تأثیر قرار دهند. بنابراین، تشخیص بهموقع علائم و بهرهگیری از روشهای درمانی مؤثر اهمیت فراوانی دارد تا توسط پزشک متخصص بهدرستی ارزیابی و کنترل شوند.
با انتخاب سبک زندگی سالم و آگاهی از عوامل ایجادکننده بیماریهای گوارشی، میتوانید از بروز این اختلالات پیشگیری کرده و سلامت دستگاه گوارش و کلیههای خود را حفظ کنید.
همچنین، برای دریافت خدمات تخصصی و مشاوره، میتوانید علاوه بر نوبت حضوری، از طریق بخش «رزرو آنلاین ویزیت» در سایت رسمی درمانگاه شبانهروزی دکتر سعادت، وقت مشاوره با متخصص داخلی را بهصورت اینترنتی رزرو کنید.
