برای هر خانمی، فکر کردن به بارداری و فرزندآوری علاوه بر حس شیرین و دلانگیز، ممکن است با مقداری استرس و نگرانی نیز همراه باشد. بخش زیادی از این استرس ناشی از آمادگیهای قبل از بارداری و تمایل به داشتن یک دوره بارداری سالم و بیدردسر است. در این مقاله، به بایدها و نبایدهای قبل از بارداری که هر بانویی قبل از بارداری لازم است بداند پرداختهایم تا بتوانید با اطلاعات کافی و آگاهی بیشتر، روند بارداری خود را برنامهریزی کنید.
برای دریافت راهنمایی تخصصی و مشاورههای فردی، میتوانید از خدمات متخصصان مامایی در درمانگاه شبانهروزی دکتر سعادت بهرهمند شوید و با اطمینان بیشتری این مسیر را آغاز کنید.
اقدامات قبل از بارداری
از آنجا که دوره بارداری یکی از مهمترین دوران زندگی زنان به شمار میرود، توصیه میشود زوجین قبل از اقدام به بارداری به یک پزشک متخصص مراجعه کرده و تمامی نکات لازم برای داشتن یک بارداری سالم را دریافت کنند. تجربه ۹ ماه بارداری برای هر خانمی متفاوت است؛ برخی ساده و راحت، و برخی دیگر نیازمند مراقبتهای بیشتری است. با این حال، رعایت چند نکته مهم برای تمام زنانی که در آستانه فرزندآوری هستند، توصیه میشود:
تغذیه سالم و مناسب: رعایت رژیم غذایی متعادل و دریافت ویتامینها و مواد معدنی ضروری.
مشورت با متخصص: معاینه و راهنمایی توسط متخصص یا فوقتخصص زنان و زایمان برای آمادهسازی بدن برای بارداری.
انجام آزمایشهای پیش از بارداری: بررسی کامل وضعیت سلامت برای شناسایی هرگونه مشکل احتمالی.
پرهیز از مصرف سیگار، الکل و دخانیات: حفظ سلامت خود و جنین در دوران بارداری.
سبک زندگی سالم: اجتناب از رفتارهای پرخطر و توجه به ورزش و فعالیت بدنی مناسب.
حفظ وزن متعادل: رسیدن به BMI مناسب برای افزایش شانس بارداری سالم.
سلامت جسمانی کامل: دریافت تأیید پزشک مبنی بر امکان بارداری بدون خطر.
انجام معاینات پیش از بارداری
یکی از مهمترین اقداماتی که قبل از بارداری باید انجام دهید، معاینات و آزمایشهای پزشکی است. برخی از این معاینات برای تمام زنان مشابه است و برخی دیگر بسته به شرایط بدنی یا سابقه خانوادگی فردی متفاوت خواهند بود.
در اولین مرحله، پزشک سابقه بیماریهای شما و همسرتان و همچنین بیماریهای ارثی در خانواده را بررسی میکند و درباره وضعیت سلامت فعلی، داروها و مکملهای مصرفی سوال میپرسد. این بررسی اهمیت دارد زیرا برخی داروها ممکن است برای جنین خطرناک باشند و حتی مدتها در بدن باقی بمانند؛ بنابراین ممکن است نیاز باشد مصرف آنها قبل از بارداری قطع یا تنظیم شود.
پزشک همچنین سبک زندگی شما را مورد بررسی قرار میدهد؛ از جمله رژیم غذایی، مصرف سیگار، الکل یا مواد مخدر و میزان فعالیت بدنی. همچنین بررسی میشود که آیا واکسنهای مهم مانند سرخچه یا آبلهمرغان زده شده و بدن شما در برابر آنها ایمن است یا خیر.
در صورت نیاز، پزشک آزمایشهای لازم را تجویز میکند و ممکن است شروع به مصرف مکملهای مفید برای بارداری مانند فولیک اسید را پیشنهاد دهد. از دیگر معاینات مهم این دوره، تست پاپ اسمیر و معاینه لگن است، بهویژه اگر این بارداری شما اولین یا دومین تجربهتان باشد. هدف از تست پاپ اسمیر، بررسی سلامت دهانه رحم و پیشگیری از بیماریهای احتمالی است.
اگر شما به بیماریهایی مانند دیابت، آسم، صرع، فشار خون بالا یا ضعف سیستم ایمنی مبتلا هستید، توصیه میشود پیش از بارداری با پزشک متخصص مشورت کنید تا از بیخطر بودن داروهای مصرفی اطمینان حاصل کرده و شانس داشتن یک بارداری سالمتر افزایش یابد.
آزمایشهای قبل از بارداری
انجام آزمایشهای قبل از بارداری به ویژه از سه ماه پیش از حاملگی، برای بررسی سلامت مادر و آمادهسازی بدن جهت بارداری سالم بسیار اهمیت دارد. اصلیترین این آزمایشها عبارتند از:
- تعیین گروه خونی مادر
- بررسی کمخونی
- آزمایشهای تیروئیدی
- اندازهگیری قند خون
- اندازهگیری سطح چربی خون
- تعیین نوع Rh و مثبت یا منفی بودن آن
- آزمایش پرولاکتین خون
- بررسی عفونتهای ویروسی و سایر بیماریها با منشأ ویروسی
- اندازهگیری ویتامین D3
- بررسی وضعیت ابتلا به سرخچه
- بررسی عفونت توکسوپلاسموز (Toxoplasmosis)
- آزمایش ادرار
این آزمایشها به پزشک کمک میکنند تا سلامت جسمانی مادر، وضعیت هورمونی و احتمال خطرات احتمالی قبل از بارداری را ارزیابی کرده و اقدامات لازم را برای یک بارداری سالم و کمخطر انجام دهد.
بررسی بیماریهای ژنتیکی پیش از بارداری
از آنجا که برخی بیماریها به صورت ارثی و ژنتیکی منتقل میشوند، زوجین پیش از اقدام به فرزندآوری باید سوابق خانوادگی و پزشکی خود را مورد بررسی قرار دهند. وجود مشکلات ارثی یا بیماریهای ژنتیکی مهم مانند کمخونی داسیشکل، فیبروز کیستیک، سابقه دیابت، فشار خون بالا، سقط مکرر جنین و موارد مشابه در اعضای خانواده شامل والدین، خواهر و برادر، پدربزرگ و مادربزرگ، عمو، عمه، خاله، دایی و فرزندان آنها، میتواند احتمال بروز بیماری در جنین را افزایش دهد. بنابراین، لازم است بهطور دقیق این سوابق را با پزشک متخصص و مشاور ژنتیک مطرح کنید.
با وجود سادگی برخی آزمایشهای ژنتیک، هزینه بالای آنها باعث میشود که این تستها برای تمام زوجها تجویز نشود. با این حال، اگر در خانواده بیماری ارثی مشاهده شود یا احتمال آن وجود داشته باشد، انجام تست ژنتیک ضروری است تا خطر تولد فرزند بیمار کاهش یابد و بتوان برنامهریزی مناسبی برای بارداری سالم داشت.
سابقه حاملگی و شرایط بارداریهای پیشین
یکی از مهمترین اقدامات قبل از بارداری، گفتوگو با پزشک درباره حاملگیهای قبلی و شرایط آنها است. اطلاع پزشک از روند بارداریهای سابق کمک میکند مشکلات احتمالی شناسایی شده و پیش از بارداری درمان شوند. بنابراین، خانمها باید تجربیات خود را با پزشک بهطور دقیق در میان بگذارند. این موارد شامل موارد زیر است:
- زایمان زودرس
- سقط جنین یا سقط مکرر
- پاره شدن کیسه آب
- تولد نوزاد نارس
- نوزاد کموزن
- بارداری دوقلو یا چندقلو
- مسمومیت بارداری یا پرهاکلامپسی
- آمبولی (Embolus)
- دیابت بارداری
- محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR)
- لخته شدن خون در عروق عمقی پا (DVT)
- خونریزی بعد از زایمان
- کنده شدن جفت
- سابقه تزریق خون به دلیل خونریزی یا مشکلات دیگر
- اختلالات مادرزادی
- مشکلات حین زایمان یا پس از آن
- بیماری ژنتیکی یا زمینهای در فرزند قبلی
اصلاح رژیم غذایی قبل از بارداری
قبل از بارداری نیازی به افزایش مقدار مواد غذایی مصرفی نیست، اما اصلاح و متعادلسازی رژیم غذایی برای آمادهسازی بدن جهت یک بارداری سالم اهمیت زیادی دارد. برخی نکات کلیدی در این زمینه عبارتند از:
میوه و سبزیجات: روزانه حدود دو پیمانه میوه و دو و نیم پیمانه سبزیجات مصرف کنید. این گروه غذایی سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و فیبر بوده و به تقویت سیستم ایمنی و عملکرد بهتر بدن کمک میکنند.
منابع پروتئین: مصرف پروتئین برای رشد و ترمیم بافتها ضروری است. منابع مناسب شامل گوشت کمچرب، مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات، آجیل، دانههای سویا و لبنیات کمچرب هستند.
کربوهیدراتهای پیچیده: نان سبوسدار، برنج قهوهای و سایر غلات کامل انرژی پایدار برای بدن فراهم میکنند.
چربیهای سالم: منابعی مانند آووکادو، آجیل، دانهها و روغن زیتون برای سلامت قلب و تنظیم هورمونها مفید هستند.
کاهش مصرف شکر و غذاهای فرآوریشده: این مواد میتوانند باعث افزایش وزن و کاهش کیفیت تغذیه شوند.
نوشیدن آب کافی: مصرف آب به بهبود عملکرد سیستم گوارش و حفظ تعادل بدن کمک میکند.
با رعایت این نکات و حفظ تعادل در مصرف مواد مغذی، بدن شما بهتر برای یک بارداری سالم آماده خواهد شد.
رسیدن به وزن مناسب و ایدهآل قبل از بارداری
داشتن شاخص توده بدنی (BMI) بسیار کم یا بسیار زیاد میتواند روند بارداری را دشوار کند. بنابراین، رسیدن به وزن مناسب و متعادل پیش از بارداری یکی از گامهای مهم برای داشتن یک بارداری سالم و کاهش خطرات احتمالی برای مادر و جنین است.
وزن متعادل به بهبود باروری، کاهش خطر دیابت بارداری، فشار خون بالا و سایر عوارض زایمان کمک میکند. همچنین، حفظ وزن مناسب نه تنها سلامت مادر را ارتقا میدهد، بلکه شرایط رشد سالم جنین را نیز فراهم میکند.
تحت نظر گرفتن زمان تخمکگذاری و چرخه قاعدگی
بسیاری از زنان هنگام تصمیم به بارداری، با قطع روشهای پیشگیری از بارداری منتظر وقوع آن میمانند. گروه دیگری با ثبت و محاسبه تاریخهای چرخه قاعدگی و بررسی علائم مرتبط، سعی میکنند روزهای پر باروری خود را شناسایی کنند.
چرخه قاعدگی معمولاً بین ۲۸ تا ۳۵ روز است و تخمکگذاری غالباً ۱۴ روز پیش از شروع دوره بعدی رخ میدهد. برخی نشانههای تخمکگذاری شامل:
- تغییر در ترشحات دهانه رحم (شفاف و لغزنده)
- افزایش دمای پایه بدن
- گاهی درد خفیف در ناحیه شکم
برای پیشبینی دقیقتر زمان تخمکگذاری میتوان از ابزارهای زیر استفاده کرد:
اپلیکیشنهای ردیاب چرخه قاعدگی: با ثبت اطلاعات روزانه، زمان تخمکگذاری را با دقت بیشتری پیشبینی میکنند.
تستهای تخمکگذاری: این کیتها با اندازهگیری سطح هورمون LH در ادرار، زمان دقیق تخمکگذاری را مشخص میکنند.
اگر چرخه قاعدگی نامنظم باشد یا مشکلاتی در باروری وجود داشته باشد، مشورت با پزشک متخصص ضروری است. پیگیری منظم و دقیق چرخه قاعدگی و تخمکگذاری، میتواند شانس بارداری موفق را افزایش دهد و برنامهریزی بهتری برای فرزندآوری فراهم کند.
انجام تستهای غربالگری سرطان دهانه رحم
یکی از اقدامات بسیار مهم قبل از بارداری، غربالگری سرطان دهانه رحم با استفاده از تست پاپ اسمیر است. انجام این تست به شناسایی تغییرات غیرطبیعی سلولهای دهانه رحم کمک میکند و سلامت مادر و جنین را تضمین میکند.
برای خانمهای جوان، این تست معمولاً سالانه یک تا دو بار توصیه میشود. علاوه بر پاپ اسمیر، معاینه لگن نیز ممکن است برای بررسی کامل وضعیت دهانه رحم انجام شود.
در نهایت…
توجه به سلامت روانی و وضعیت جسمانی قبل از بارداری نقش بسیار مهمی در افزایش شانس یک بارداری سالم دارد. عوامل متعددی میتوانند بر موفقیت فرایند بارداری تأثیر بگذارند و به همین دلیل استانداردها و مراقبتهای پیشگیرانه برای زنان توصیه شده است.
در این مسیر، مشورت با یک متخصص مجرب میتواند با ارائه توصیههای دقیق، انجام آزمایشهای ضروری و راهنماییهای تخصصی، به داشتن یک دوره بارداری سالم و سلامت جنین کمک شایانی کند.
برای دریافت مشاوره تخصصی قبل از بارداری و انجام معاینات لازم میتوانید به درمانگاه شبانهروزی دکتر سعادت مراجعه کرده و از خدمات جامع متخصصان زنان و مامایی بهرهمند شوید.
